İş kazası sonrası işçinin hakları ve tazminat süreci

İş kazası nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre iş kazası şu hallerden birinde gerçekleşir:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
• İşveren tarafından görev verilen başka bir yerde çalışırken
• İşveren tarafından işyeri dışında görev sırasında
• İşyerinden işyerine toplu taşıt ile gidiş-dönüşte
• İşveren tarafından görev için ücretsiz verilen taşıtla seyahat sırasında

Mesai saati dışı bile olsa, görev kapsamındaki kaza iş kazası sayılır.

İlk yapılması gerekenler

1. Acil tıbbi müdahale sağlanır
2. İşveren SGK'ya 3 iş günü içinde bildirir (5510 m. 13)
3. İşçi ya da yakını da kolluk kuvvetlerine ve SGK'ya bildirim yapabilir
4. Tutanak, fotoğraf, tanık bilgileri toplanmalı
5. Tüm sağlık raporları saklanmalı

SGK'dan sağlanan haklar

SGK, iş kazası geçiren sigortalıya ücretsiz:

• Tedavi ve protez
• Geçici iş göremezlik ödeneği (raporlu olunan süre için)
• Sürekli iş göremezlik geliri (kalıcı maluliyette)
• Ölüm geliri (vefat halinde yakınlara)
• Cenaze yardımı

Geçici iş göremezlik ödeneği

İşçi raporlu olduğu sürece günlük ödenek alır. Hesaplama, son üç aylık prime esas kazanç ortalaması üzerinden yapılır.

Sürekli iş göremezlik (maluliyet)

Tedavi sonrası vücut işgücü kaybı belirlenir. Yüzde 10 ve üzeri maluliyette gelir bağlanır.

İşverenden tazmin

SGK'nın ödediği tutarlar çoğu zaman zararı karşılamaz. Bu nedenle işveren aleyhine ek tazminat davası açılabilir:

Maddi tazminat unsurları

• Tedavi masrafları (SGK kapsamı dışındakiler)
• Geçici iş gücü kaybı (rapor süresi boyunca gelir kaybı)
• Sürekli iş gücü kaybı (maluliyet)
• Bakıcı giderleri
• Refakatçi giderleri
• Ulaşım masrafları

Manevi tazminat

İş kazasında yaşanan acı, üzüntü ve elem için (TBK 56). Mahkeme:

• Olayın özelliği
• Maluliyet oranı
• Tarafların ekonomik durumu
• Kusur dağılımı

gibi kriterlerle takdir eder.

Destek tazminatı (vefat halinde)

Vefat eden işçinin eş, çocuk, anne-babaı destek tazminatı talep edebilir. Hesaplama, mahrum kalınan gelir üzerinden yapılır.

Kusur dağılımı

İş kazasının tazminat hesabında kusur oranları belirleyicidir. Tipik kusur sebepleri:

Kusur tarafı	Tipik sebepler
İşveren	Eğitim vermeme, güvenlik tedbiri almama, ekipman bakımı yapmama
İşçi	Talimatlara uymama, koruyucu malzeme kullanmama, ihmal
Üçüncü kişi	Müteahhit, taşeron veya farklı işyeri kaynaklı

Bilirkişi raporu ile kusur oranları belirlenir. İşveren çoğu zaman ağırlıklı kusurlu sayılır; çünkü güvenli işyeri sağlama yükümlülüğü asli görevidir.

Cezai boyut

İş kazasında ihmal, taksirle yaralama veya taksirle ölüme sebebiyet verme (TCK 85, 89) suçları gündeme gelebilir:

• İşverenin 6 yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilir
• Cezai dava ve hukuk davası paralel ilerleyebilir
• Cezai mahkumiyet, hukuk davasında kusur açısından kesin delil sayılır

Süreler

Talep	Süre
SGK'ya iş kazası bildirimi	3 iş günü (işveren)
İş Mahkemesi'nde tazminat davası	10 yıl (TBK 146)
Manevi tazminat	10 yıl (TBK 146)
Ceza şikâyeti	8 yıla kadar zamanaşımı (taksirli suça göre)

SGK bildirimi olmasa da işçi tazminat hakkını kaybetmez; ancak SGK ödemelerinin gecikmesi söz konusu olabilir.

İşe iade

İş kazası sonrası işveren, işçiyi işten çıkartamaz (geçici iş göremezlik süresince fesih yasağı). Bu süreyi ihlal eden fesih geçersiz sayılır ve işe iade davası açılabilir.

Pratik öneriler

1. Tüm belgeleri saklayın: hastane evrakları, faturalar, raporlar
2. Olay yerinin fotoğraflarını alın; tanıkların bilgilerini not edin
3. SGK'ya bireysel bildirim yapın (işveren bildirmemişse)
4. Kolluk kuvvetlerine kazayı bildirin; tutanak tutturun
5. Acele dava açmayın; tedavi tamamlanmadan maluliyet belirlenemez
6. İşveren anlaşma teklif ederse miktarı kabul etmeden önce avukata danışın
7. Sosyal medyada kaza ile ilgili paylaşım yapmayın

Sık sorulan sorular

1) Kaza işyeri dışında oldu ama görevdeydim, iş kazası sayılır mı? Evet. Görev kapsamındaki her kaza iş kazasıdır. İşveren tarafından verilen görev nedeniyle bulunduğunuz her yerdeki kazalar dahildir.

2) Kendi kusurum var, tazminat alabilir miyim? Kısmen kusurlu olsanız bile, işveren kusur oranında tazminatla yükümlüdür. Tam kusur halinde sigorta gelirleri (SGK) alınmaya devam eder.

3) İşveren işten çıkardı, ne yapabilirim? İş kazası sonrası rapor süresinde fesih yasaktır; işe iade davası ve kötüniyet tazminatı talep edebilirsiniz.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. İş kazası davaları teknik olarak karmaşıktır; bizimle iletişime geçin.